Overpeinzing

21 december 2017
Kerst, het feest van het licht, van nieuw leven dat op aarde verschijnt. Dat doet denken aan de Duits-Amerikaanse filosofe/politiek denkster Hannah Arendt (1906-1975). Kinderen, zegt zij, zijn het nieuwe leven. Ze garanderen het voorbestaan van de wereld.Alle mensen worden volgens haar twee keer geboren. De eerste keer is de biologische geboorte in het gezin. De tweede keer is op het moment dat kinderen volledig gaan participeren in de samenleving en initiatieven nemen. Dan laten ze zien wat ze belangrijk vinden en wie ze zijn. Verschijnen in de wereld vraagt moed en zelfvertrouwen.  

Een mooie kerstgedachte, maar wat betekent dit eigenlijk voor hoe we het onderwijs vormgeven? Dat heeft invloed op hoe kinderen later als volwassenen de samenleving vorm geven. Wat kinderen leren, hoe ze het leren en van wie ze het leren: het laat sporen na. Dat roept vragen op waar niet zomaar een antwoord op te geven is. Welke kennis en vaardigheden geeft school hen mee en waarom? Tellen vooral de cognitieve ontwikkeling en de prestaties of bieden scholen leerlingen meer? Wie is er op school eigenlijk verantwoordelijk voor het leren: de leraar, de leerling of beide? Hoe behandelen leraren de leerlingen: respectvol door met hen de dialoog aan te gaan, meer autoritair door leerlingen hun mening op te leggen of worden de leerlingen volledig vrij gelaten? Moet leren vooral leuk zijn of moeten leerlingen leren door te zetten en frustraties en weerstand te overwinnen? Zijn democratie en burgerschap vakken die gegeven worden of is de school op de bijbehorende waarden gebaseerd waardoor leerlingen dit kunnen oefenen?

School is volgens Arendt een plek waar leerlingen de wereld steeds beter leren kennen en kunnen oefenen hoe ze later in de wereld willen verschijnen. Dat is geen geringe opgave en vraagt heel wat van de school en van leraren. Misschien is het een idee om hier onder de kerstboom eens goed over na te denken en er in 2018 mee aan de slag te gaan. Niet als grootse innovatie, maar klein en stapje voor stapje.

Fijne feestdagen en een leerzaam 2018!